مرکز دیالیز حضرت ابوالفضل (ع) بیمارستان شهید محمد منتظری

 

از خیابان می گذشتم چشمم به تابلوئی جنب بیمارستان شهید محمد منتظری افتاد که روی آن نوشته شده مرکز دیالیز حضرت ابوالفضل (ع) که با همت انسانهای والا و خیراندیش توسط انجمن خیریه حضرت قمر بنی هاشم(ع) در سال 1376 تاسیس شده و اداره می گردد.




وارد مرکز دیالیز که شدم فضای غریبی آزارم می داد . آنقدر که احساس می کنم اتاقهای دلگیرش برایم خفقان آور شده اند. چه غروب دیگری دارد اینجا؛ سالنی دارد و حضوری غمگینانه که در انتظار بهبودی لحظه شماری می کند . هزینه های سنگین بیماری و دارو ، اینجا سکوت حکم فرماست ، بدنهائی بی رمق و بی جان با چشمان فرورفته، خیره به شلنگی که حیات آنان را رقم می زند. شیلنگ پرخونی که یکسر آن به سرخرگ و سیاهرگ و سر دیگری آن به دستگاه دیالیز متصل است.

 



این شلنگها که خون زندگی در آن جریان دارد بر دست های بی رمق و سفید انسانهائی بسته شده که پوست به استخوان رسانده و چشمهایش دریچه ای به آینده روشن نمی گشاید. خون مصموم وارد دستگاه می شود و خون تصفیه شده از شیلنگی دیگر به سرخرگ می ریزد. این دستگاه جبران نارسائی کلیه را می کند و او را که ناتوان ، چشم به این دستگاه دوخته همچنان به آینده امیدوار می سازد.

 



اين جا خون حکم کيميا را دارد، رنگ قرمز در شيلنگ ها فراوان است اما کم خوني بيداد مي کند ، بدنها تشنه نشاط و تحرک هستند و مغزها در حسرت روزهايي است که مي توانست به پيشگيري از اين روزها فکر کند.


و اين ، نه تمام موضوع است که همه را تقصير او بيندازيم بلکه زنجيره اي است رها شده و شايد زنگار گرفته که بارها روغن گفتار و انتقاد بر تن آن خورده اما اثر نکرده است.



 

وقتی کلیه ها بیمار می شوند / دیالیز: تنها امید کلیه های بیمار برای چند صباحی زندگی بیشتر


کلیه ها را پالایشگاه بدن می دانند ، چرا که وظیفه پاکسازی خون را بر عهده دارند ، هر روز چندین بار تمامی خون موجود در بدن از این دو عضو کوچک عبور می کند وتمام مواد زاید که طی سوخت وساز بدن تولید می شوند پاک می شود .


اما وقتی زمانی می رسد که کلیه های شخص از کار می افتد ودیگر نمی تواند وظیفه خود را به خوبی انجام دهد اینجاست که تنها راه نجات فرد بیمار راهی نیست جزء دیالیز!!
وقتی که سطح نیتروژن و اوره مبتلایان به نارسایی حادکلیه به 100-70میلی گرم در دسی لیتر می رسد ویا هنگامی که کراتین آنها به کمتر از 20-15میلی لیتر در دقیقه کاهش می یابد دیالیز شروع می شود .


واقعیت این است که بیمار دیالیز ی برای حفظ جان علاوه بر دیالیز به یک چیز مهم احتیاج دارد و آن تغذیه مناسب است.


نارسایی کلیه به طور عمده ناشی از بروز عوارض برخی از بیماری ها مانند فشار خون ،دیابت و اثرات سمی برخی از داروها وسایر ترکیبات سمی است که به میزان قابل توجهی می تواند فرد را از انجام فعالیتهای روزمره ناتوان کند.


دیالیز در لغت به معنای تجزیه وجدا کردن است ودرکل عملی برای جایگزینی کار کرد فعلی کلیه وجداسازی مواد زاید وخارج کردن آنها از بدن به کار می رود .

 

                             
 

 

چه زمانی بیماران به دیالیز نیاز پیدا می کنند؟


بیماران زمانی که مواد زاید بدنشان آنقدر زیاد می شود که به خاطر آن ناراحتی در بدنشان ایجاد می گرددکه نیاز به دیالیز پیدا می کنند.
سطح مواد زایدمعمولاً کم کم در بدن افزایش یافته و وقتی که مقدار دو ماده کراتین ونیتروژن (اوره)در خون بالا می رود نشان دهنده این است که توانایی کلیه ها برای تصفیه بدن از مواد زاید پایین آمده است.

 

انواع دیالیز


دیالیز دونوع اصلی دارد: همودیالیز ودیالیز صفاقی ، درهمودیالیز برای خارج کردن مواد زاید آب اضافی از بدن از یک نوع فیلتر خاص استفاده می شود ، اما دیالیز صفاقی بهترین روش درمان بیماران کلیوی است وبه عنوان درمان مناسب ، قوی وکم ضرر در دنیا مطرح است.


دیالیز صفاقی


دیالیز صفاقی چگونه کار میکند؟


دردیالیز صفاقی ازصفاق (پرده ای طبیعی که حفره شکم را میپوشاند) استفاده میشود. پرده سوراخهای کوچکی دارد و بعنوان صافی عمل میکند. مواد زائد و مایعات میتوانند از بدن دفع شوند.


مایع دیالیز، ازخلال لوله پلاستیکی نرم وکوچک به نام کاتتر دیالیز صفاقی به حفره صفاق جریان می یابد.


کاتتر با یک جراحی کوچک داخل شکم گذاشته میشود. حدود 15 سانتی متر از این لوله خارج از شکم وزیر لباستان باقی می ماند و وسیله ای برای اتصال کیسه های مایع دیالیز فراهم می آورد.


در دیالیز صفاقی، فرایند دیالیز داخل شکم بیمار با استفاده از غشا طبیعی (صفاق) بعنوان غشا دیالیز انجام میگیرد. مویرگهای صفاق دارای تعداد زیادی منافذ کوچک است. خون از خلال عروق خونی به صفاق جریان یافته و از کنار منافذ عبور می کند بنابراین آب و مواد سمی به آسانی میتوانند از خلال منافذ عبور نمایند. به هنگام دیالیز حفره صفاق بعنوان مخزن مایع دیالیز مورد استفاده قرار می گیرد.


چه کسی می تواند توسط دیالیز صفاقی درمان شود؟


اکثر بیماران مبتلا به نارسایی کلیه می توانند با دیالیز صفاقی درمان شوند. موارد منع پزشکی خاص مانند سابقه جراحی بزرگ شکمی می تواند انجام دیالیز صفاقی را مشکل نماید.


دیالیز صفاقی چگونه بر زندگی شما اثر میگذارد؟


اکثر افراد از قابلیت انعطاف و استقلال که با دیالیز صفاقی دارند، لذت می برند. افراد تحت دیالیز صفاقی میتوانند زندگی طبیعی داشته باشند. تطبیق برنامه درمانی با کار ،مدرسه یا برنامه سفر آسان است زیرا شما شما مسئول درمان خویش هستید.


دسترسی دیالیز صفاقی


پزشک با یک جراحی کوچک لوله پلاستیکی نرمی را به داخل شکم وارد می کند. کاتتر معمولا به سمت کنار پایین شکم قرار داده می شود، کاتتر می تواند به سادگی و راحتی زیر لباس مخفی شود.

 

همودياليز چگونه عمل مي‌ كند؟


همودياليز فرآيندي است كه در طي آن، خون از بدن بيمار مبتلا به نارسايي كليه،‌ خارج مي ‌شود و پس از تصفيه ‌شدن در دستگاه دياليز، به بدن بازگردانده مي ‌شود. دستگاه دياليز يا كليه مصنوعي، ماشيني است كه مي ‌تواند مواد زائد را از خون جدا كند، يا مواد لازم را به آن بيفزايد. دستگاه دياليز با انجام اين عمل، تعادل اسيد و باز و مقدار آب و مواد محلول موجود در بدن را كنترل مي ‌كند.


در همودياليز، خون به تدريج از بدن خارج مي ‌شود، از ميان يك فيلتر مخصوص كه مواد زائد و مايعات اضافي را جدا مي‌ كند، مي‌ گذرد و خون تصفيه‌‌ شده دوباره به بدن بازگردانده مي ‌شود. خروج مواد زائد مضر و نمك و مايعات اضافي از بدن، فشار خون را كنترل کرده و تعادل مواد شيميايي مانند پتاسيم و سديم را حفظ مي کند.


البته اين كليه ي مصنوعي نمي تواند يك كار مهم كليه طبيعي، يعني توليد هورمون ‌هايي كه بر فشار خون و خون‌ سازي تاثير مي‌ گذارند را انجام دهد.
بيماران هنگام شروع درمان با همودياليز، بايد از برنامه دقيقي پيروي كنند. اغلب بيماران بايد سه بار در هفته و هر بار براي 3 تا 5 ساعت يا بيشتر، با مراجعه به درمانگاه دياليز شوند.


پژوهشگران مدت ها در حال بررسي اين موضوع بوده‌ اند كه آيا جلسات كوتاه ‌تر دياليز يا جلسات طولاني دياليز شبانه (هنگام خواب بيمار) مي ‌تواند به همان اندازه در دفع مواد زائد موثر باشد يا نه. ماشين‌ هاي جديدتر دياليز كه مي ‌توان در خانه از آن ها استفاده كرد، اين گزينه ‌‌هاي جايگزين را عملي ‌تر كرده اند.
با يك دوره آموزشي كوتاه ‌مدت، مي ‌توان يكي از اعضاي خانواده يا دوستان بيمار را براي انجام دياليز در خانه آماده كرد.
دياليز در خانه به بيمار اين امکان را مي دهد که بهتر برنامه هاي روزانه اش را تنظيم کنيد. در اين صورت مدت زمان هر جلسه دياليز يا تعداد جلسات در هفته ممكن است با دياليز در درمانگاه متفاوت باشد، اما در هر حال بايد برنامه منظمي براي دياليز وجود داشته باشد.

 

نکات آموزشی:

-مراقبت از فستیول شریانی _ وریدی : از این روش برای دستیابی به عروق خونی جهت دیالیز خونی دراز مدّت استفاده می شود .در این روش یک سرخرگ را به سیاهرگ وصل می کنند ، چون سیاهرگ سطحی تر ولی فشار کمتری دارد سرخرگ را به آن وصل می کنند زیرا سرخرگ فشار خون بیشتری دارد . توصیه می شود در چند روز اول پس از عمل ، اندام مربوطه بالاتر از تنه گذاشته شود . از اقداماتی که جریان خون وریدی در بازوی مربوطه را محدود می کند ( مانند پوشیدن لباسهای تنگ و زیورآلات ) خودداری گردد . تا بهبودی محل برش فستیول (10-14 روز پس از جراحی ) از بلند کردن اجسام سنگین با اندام مربوطه و یا قرار دادن کیف سنگین بر دوش خودداری شود .در صورت بروز علائم ......دست (درد در حین فعالیّت ، درد در هنگام استراحت ، ایجاد زخم های غیر قابل درمان و سردی دست ) فوراً به پزشک مراجعه شود . در صورت بروز علائم عفونت در فستیول ( مانند قرمزی ،تورم حساسیّت ، ترشح ) فوراً به پزشک مراجعه شود . توصیه می شود محل خشک و تمیز نگه داشته شود . از اعمال فشار زیاد و یا نفوذ اجسام تیز به داخل آن خودداری شود . جهت اطمینان از باز بودن فستیول توصیه می شود با قرار دادن اطمینان از باز بودن فستیوال توصیه می شود با قراردادن انگشت به آرامی روی فستیوال، عبور خون، ( به صورت احساس نبض موجی شکل و لرزش ) کنترل شود. به منظور جلوگیری از بروز لخته در فستیوال توصیه می شود از پوشیدن لباس های تنگ در بالا و روی محل فستیوال ، خوابیدن روی دست دارای فستیوال، بستن تورنیکت یا کاف فشارسنج در دست دارای فستیوال اجتناب شود. خون گیری از این عضو نباید انجام شود و همچنین این عضو نباید به صورت مداوم بی حرکت بماند. توصیه می شود از به کار بردن تیغ برای زدودن مو در عضو دارای فستیوال اجتناب شود از کنترل پوسته های زخم پرهیز شود و برای برجسته شدن عروق فستیوال انجام ورزش های زیر به بیمار و خانواده وی آموزش داده شود. • دست پائین تر از قفسه سینه قرار گیرد. • بیمار توپی قابل ارتجاع در دست قرار داده و با فشار آن را باز و بسته نماید . این کار را 20 بار انجام دهد و سپس استراحت نماید این کار را چندین بار انجام دهد. • مراقبت از شانت شریانی – وریدی : عنصری که شانت گذاشته شده برای 10 روز ثابت و بی حرکت باشد تا زخم التیام یابد در صورتی که شانت در پا باشد توصیه می شود برای جلوگیری از فشار پتو بر روی پا از یک مکان فلزی استفاده شود عضو بالاتر از سطح بدن قرار گیرد تا ورم از بین رود برای بالا بردن گردش خون انتهاها توصیه می شود عضوی که شانت دارد گرم نگه داشته شود توصیه می شود به منظور پیشگیری از خونریزی زیاد در حین پاره شدن شانت دو گیره در دسترس باشد تا به محض پارگی شانت دو سر لوله شانت کلمپ شود سه روز بعد از شانت به بیمار توصیه می شود که در صورتی که بیمار همودیالیز شود برای هپارینه کردن شانت به واحد دیالیز مراجعه نماید توصیه می شود محل عمل از نظر خونریزی کنترل شود باز بودن مجرای شانت باید مکرراً از طریق لمس شانت(احساس لرزش در زیر انگشتان) کنترل گردد. محل شانت از نظر عفونت (شانت منبع بالقوه عفونت است ) کنترل شود. در صورت بروز هرگونه علائم مربوط به عفونت مانند درد یا قرمزی ، تورم، و یا گرمی بیش از حد در ناحیه شانت فوراً به پزشک مراجعه شود.

 

عوارض بیماری:

 

از جمله عوارضی که بیمار دیالیزی را تهدید می کند، کاهش فشار خون است. لذا توصیه می شود در صورت مشاهده علائمی مثل تهوع، استفراغ، دلشوره، بی قراری ، سرگیجه، گرفتگی عضلانی و رنگ پریدگی بلافاصله به پزشک مراجعه شود. ( کاهش فشار خون می تواند شانت شریانی وریدی را از کار بیندازد )در صورت بروز گرفتگی عضلانی از کمپرس گرم و ماساژ عضلانی اندام مبتلا استفاده شود به منظور پیشگیری از خونریزی ( به دلیل دریافت هپارین حین دیالیز توصیه می شود ) برای نظافت دندان ها از مسواک نرم و برای تراشیدن موهای زائد بدن از ریش تراش برقی استفاده شود از وارد کردن هرگونه صدمه به پوست اجتناب شود. از مصرف آسپرین خودداری شود و در صورت بروز خونریزی از ناحیه دسترسی به عروق ناحیه را با یک گاز استریل فشار داده و در صورت ادامه خونریزی فوراً به واحد دیالیز یا اورژانس بیمارستان مراجعه شود . به منظور کاهش آسیب پوست در اثر خارش و به علت تجمع سموم ( ورمیک ) ناخن ها کوتاه شود از به کار بردن اجسام سخت برای خاراندن پوست اجتناب شود . برای کاهش خشکی پوست و خارش آن از به کارگیری صابون های معطر و حمام کردن زیاد خودداری شود.